Hasan Hüsni Dede (d.1831-ö.1908)

Hasan Hüsni Dede Efendi, 1831 yılında Eskişehir’de doğdu. Babası, Çürükoğlu Hacı Hafız Hüseyin Hüsni Efendi, annesi Kerime Hanım’dır.

Babasının son zamanlarında dergah ehliyetsiz insanların elinde kalmış ve dağılmıştı. 1865 yılında, babasının ölümü üzerine, hükümete baş vurarak, cami avlusunda bulunan binanın ve derviş odalarının Mevlevîliğe ait olduğunu ve mevleviliğin de babasından kendisine intikal ettiğini söylemiş, yapılan tetkiklerde ve Konya Mevlânâ Dergah’ında bulunan yaşlı Mevlevî dervişlerinin de şehadetleriyle düzenlenen bir beratla, dergah kendisine tevcih edilmiş ve babasından kalan malların idaresinin Hazîne-i Celîle-i Mâliye’nin idaresinde kalması şartıyla, az bir bedel karşılığında kendisine kiraya verilmesine karar verilmiştir.

Hasan Hüsni Dede ilk eğitimini âlim ve Mevlevî olan babası Çürükoğlu Hacı Hafız Hüseyin Hüsni Efendi’nin aldı. Daha sonra, İstanbul’da tahsil ettiği anlaşılıyor. Postnişinliğe tayin edilmeden önce, uzun süre İstanbul’da bulunmuş, dersiamlık (müderris) ve Mesnevîhanlık yapmıştır. Kendisi Mevlevî, Kâdirî ve Melâmî idi. Abdülbaki Gölpınarlı “Melâmîler ve Melâmîlik” adlı kitabında, İstanbul' da Melâmî Pîri Seyyid Muhammed Nur (öl.1886)’le görüşerek Melâmî olduğunu yazar. Hasan Hüsni Dede Mevlevî ve Kâdirî hilafetini Konya Çelebisi Muhammed Said Hemdem Çelebi’den almıştır. Yenikapı Mevlevîhânesi postnişini Osman Selahaddin Dede Efendi de Hasan Dede’ye hilafet vermiştir. Osman Selahaddin Dede öldüğü zaman (14 Mart 1887) cenazesinin gasledilip kefenlenmesinde meşâyih-i Mevlevîyenin âriflerinden ve fâzıllarından sayılan Hasan Hüsni Dede görev yapmış ve hocasının cenaze namazını kıldırmıştır.

Hayır, hasenat sahibi olan ve çok iyi at binen Hasan Hüsnü Dede, Fransız seyyah Clement Huart'ın hatıralarına konu olmuştur. Seyyah, 1891 de İstanbul’dan Konya’ya seyahat ederken Eskişehir’i ziyaret etmiş ve Hasan Hüsni Dede ile görüşmüştür. Gayr-i müslim yabancılar ayakta kalmasın diye kendilerine iskemle getirilmesini istemiş, fakat onlar, Müslümanlar gibi yere pâdaş kurarak oturmayı tercih etmişler, kendilerine şekerleme ve tatlı ikram edilmiştir.

Eskişehir Mevlevîhânesini ziyaret eden diğer bir seyyah ise, kendisi de Mevlevî olan Mehmet Ziya (İhtifalci)’dır. Mehmet Ziya, Hasan Dede’ye intisablı olup ondan Mesnevi-yi Şerif okutma izni almıştır. 1892 yılında Mevlevîhâneyi ilk ziyaret ettiğinde Hasan Hüsni Dede ile görüşmüş, hatıratında ve “Yenikapı Mevlevîhânesi” adlı eserinde, ondan övgüyle bahsetmiştir.

Hasan Hüsni Dede’nin Celâleddîn, Şemseddin, Bahâeddin ve Hilâleddin adında dört oğlu, Şehribânû ve Hacer Sâniye adında iki kızı vardı. Hüseyin Celâleddîn Efendi en büyük oğlu ve aynı zamanda Eskişehir âsitânesinin ser-tabbah/aşçıbaşısı idi. Postnişinlerden sonra en yüksek mertebe ser-tabbah denilen dedelerdi. Aslında bunların mutfakla bir alakaları yoktu ancak, dergahların en kutsal tesisi olan matbah-ı şerif’e izafeten bu adı almışlardı. Bu kişiler kıdemli, mevlevihaneye vukûfiyeti olan, faziletli ve ekseriya âlim kimselerdi. İşte bu vasıflara haiz olduğunu düşündüğümüz Hüseyin Celâleddîn Efendi pederinin sağlığındayken 1902'de 40 yaşında vefat etmişti.

Postnişin Hasan Dede mektuplarını şu cümleyle bitirirdi. “Bâki, Es’adekum’u-llahu fi’d dareyn.” Anlamı: “Allah sizi iki cihanda mesut etsin.” Postnişin Hasan Hüsni Dede’nin imzası “Hâdimü’l-fukarâ el-Mevlevî Eskişehrî Hasan Hüsni” şeklinde olup mührü ise “el-Mevlevî Hüsni” idi.

Kurşunlu Camii güneyindeki giriş kapısının bir üst sokağına, “Hasan Dede” ismi verilmiştir. Türbesi Külliyenin güney doğu kısmında, semahanenin bitişiğindedir.